Najstarszą i właściwie jedyną wiarygodną inspiracją dla sztuki była szeroko pojęta Natura. Nawet to co dotyczyło bezpośrednio człowieka zawsze miało odniesienie do otaczającej go przyrody, której był częścią. W tym rozumieniu sztuka ekologiczna istniała zawsze. Ostatnie lata przyniosły nasilenie działań podejmowanych w obronie przyrody. Przyczyną narodzin radykalnych ruchów działających bezpośrednio i praktycznie na rzecz obrony naturalnych powiązań ekologicznych jest katastrofalny stan wielu rejonów Ziemi. W sytuacji istnienia poważnych konfliktów na tle ekolgicznym powstaje nowa świadomość kwestionująca technokratyczne przesłanki rozwoju. Głębokie wejście w sytuację Ziemi wskazuje, że taki model rozwoju jest porównywalny do totalitaryzmu w sferze społecznej. W takich warunkach powstają najczęściej nowe formy sztuki - czy jedną z nich jest sztuka ekologiczna? Czy jest możliwy np. teatr ekologiczny? Nie budzi wątpliwości fakt istnienia nurtu politycznego w teatrze. Zagadnienia ekologiczne pojawiały się dotąd rzadko w ramach tego właśnie nurtu. Od pewnego czasu zaczynają stawać się autonomiczną inspiracją. Dzieje sie tak w związku z narodzinami zupełnie nowych płaszcyzn konfliktów społecznych polegających na konfrontacji władzy i grup zorientowanych technokratycznie (np. lobby atomowe) z nurtem nowej wrażliwości dążących do wspólnoty życia na Ziemi. Wyartykułowanie pełnej kulturowej koncepcji takiej wspólnoty przez ruch ekologii głębokiej po raz pierwszy stworzył sytuację istnienia spójnej, praktycznej i rodzimej opozycji do technokratycznej wizji rozwoju. Istniejące dotąd ruchy ochroniarskie były przejawem koncepcji ochrony środowiska naturalnego człowieka dla człowieka. Fałszywa nuta tkwiąca w samym określeniu tego modelu działania jest źródłem nikłych efektów pracy grup tak zorientowanych. Widocznie człowiekowi jest potrzebna perspektywa szersza niż koniec własnego nosa. Kiedy na Zachodzie pojawiła się koncepcja łączności całego życia na Ziemi uświadomiono sobie ile gwałtu, głupoty i wszelkiego zła wyrządza każdego dnia imperializm kulturowy. Taka świadomość nie pozostawia wyboru i radykalizuje postawy. Stwarza to dodatkowe, silne przesłanki do pojawienia się nowych form sztuki będących sublimacją działań bezpośrednich i przejawem refleksji intelektualnej. W przypadku nurtu ekologicznego w sztuce charakterystyczne jest przedkładanie konkretnych działań w celu stworzenia fizycznych, "ekologicznie czystych", warunków istnienia. Wynika z tego zainteresowanie rodzimymi, najczęściej dotąd zafałszowanymi tradycjami kultury i sztuki oraz sięganie do kultur mało, lub wcale nie skażonych technokratycznym, wyjaławiającym modelem społeczeństwa. Najbardziej inspirujące stają się te kultury, które ze swej natury stoją w opozycji do zachodniego modelu rozwoju. Stanowią one wielkie lustro, w którym odnajduje się to co zagubono w drodze "cywilizowania" pod jeden wzór wielu różnych kultur i tradycji. Świadomość tego, że głębokie doświadczenie jedności życia jest podstawowym warunkiem sensownej działalności na rzecz Ziemi nie jest powszechna nawet w środowiskach przyrodniczych. Być może trafi tam najpóźniej m.in. poprzez sztukę ekologiczną i działania jej towarzyszące? Na początku 1990 roku kiedy piszę te słowa nurt ekologiczny w twórczości artystycznej i para-artystycznej ma kilka zauważalnych cech: kult naturalnego dźwięku, sięganie do odległych kultur i praktycznej budowy więzi ludzkich w kontekście życia w harmonii z przyrodą, zmiana stylu życia co powoduje dobór środków wyrazu artystycznego, image i tematyki prac. Jak każde dynamiczne, żywe i rodzące się dopiero zjawisko kulturowe nurt ekologiczny w sztuce (właściwie często daleko wykraczający poza sztukę) trudny jest do opisania i zdefiniowania. Ponadto z natury tego nurtu wynika niechęć i częściowa niemożność pełnej definicji. Możliwy jest jenak krótki przegląd tego co w tym momencie daje się zauważyć. Częste jest operowanie technikami teatru ulicznego i happeningu. Działaniu takiemu towarzyszy zwykle muzyka tworzona na łatwych do przenoszenia, nie potrzebujących zasilania akustycznych instrumentach, często pochodzenia ludowego. Sublimacją tego interwencyjnego, ulicznego nurtu są zespoły świadomie (w sensie tworzenia wartości artystycznych) realizujące tematy lub inspiracje ekologiczne. Częste jest programowe łączenie muzyków i instrumentów z wielu odległych kultur w celu odnalezienia wspólnej płaszczyzny porozumienia. Te, często intuicyjne działania, nie zawsze kończą się artystycznym sukcesem ale i nie w tym kierunku są podejmowane. Tworzenie sztuki odnajduje w nurcie ekologicznym swój ludzki i właściwy charakter. Celem jest rozwój przez sztukę, wzrost przez doskonalenie techniki, stwarzanie możliwości kontaktu z innymi - a nie skończony, artystyczny sukces ponad wszystko i przy dużym udziale manipulacji. Obok wzorców teatralnych i muzycznych, w plastyce odkrywa się na nowo stare proste techniki i symbole graficzne zawierające całe wieki i tradycje kultur bliskich naturze. Cały ten nurt rozpoczął się wraz z pierwszym, masowym zakwestionowaniem konsumpcyjnego, zachodniego modelu kultury, co umownie określa się na lata 60-te. Początkowo powierzchowne przejmowanie obcych wzorów kulturowych zastąpiono powoli nie tak efektownym dla massmediów procesem ewolucji twórczości i postaw. Część tych poszukiwań zmierzała do zrozumienia i praktyki istoty bycia w zgodzie z Naturą. Z takich źródeł pochodzą wielkie, plenerowe działania Greenpeace czy Earth First!. W Polsce działalność wielu grup i osób ma te same inspiracje i podobną genezę. Nowy, zorientowany ekologicznie teatr (muzyka, plastyka) bywa obecnie ośmieszany lub bardzo surowo krytykowany. Jest to zapewne łatwiejsze niż konstruktywna pomoc i rozumienie. Ogłasza się "modę" na ekologię, co w Polsce jest pewnego rodzaju wyrokiem. Myślę, że z ekologicznym nurtem kultury (sztuki) będzie trudno walczyć tymi sterowanymi i sprawdzonymi przy innych okazjach sposobami. Ruch ten wypływa bowiem z autentycznej potrzeby ludzi i tragicznej sytuacji Ziemi - sytuacji która nie ulegnie szybkiej poprawie.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz